ਗੀਤਾ ਆਚਰਣ

ਇਕ ਵਾਰ ਕੁੱਝ ਦੋਸਤ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਚੌੜੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਬਣਾਈ ਤੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਉਸ ਭਾਰੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਫਾਇਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੌਲੀ ਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ਦਾਇਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਨਦੀ ਦਰਦ ਦਾ ਧਰੁੱਵ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦਰਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਸਾਧਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੈਨਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਰਦ ਧਰੁੱਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਲਈ ਕਈ ਜੰਤਰ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜ ਹਨ। ਵੇਦ (ਗਿਆਨ) ਅਸਥਾਈ ਦਰਦ ਧਰੁਵੀਤਾ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਪੁਚਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ (ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ) ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ , ਰੁਜ਼ਗਾਰ , ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ , ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਪਰਤਣਾ ਤਰਕ ਸੰਗਤ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਅਰਥ ਸੁਝਾਅ ਕੇ ਇਸ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ (ਸਵਰਗ) ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੂਰਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ...

  ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮ ਯੋਗ ਵਿਚ ਬੁੱਧੀ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਨਿਸਚੇ ਵਿਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਬਹੁ ਪਾਸੇ ਵੰਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ( 2.41) । ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਤੁਲਨ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ ਜੋ ਦੋ ਧਰੁੱਵਾਂ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਅਸੀਂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਾਂ , ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ , ਜਿੱਤ ਤੇ ਹਾਰ ਅਤੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਹਾਨੀ , ਆਦਿ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ। ਕਰਮ ਯੋਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰੁੱਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ , ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਅਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ   ਸਾਡੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ( 2.48 ਅਤੇ 2.38) । ਇਹ ਸਾਡੀ ਇਕ ਸਮਾਨ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਅਨੰਦ , ਜਿੱਤ ਤੇ ਲਾਭ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮਯੋਗ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਸਾਨੂੰ ਉਪਰੋਕਤ ਧਰੁੱਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਕੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਤੇ ਦੁਵਿਧਾਵਾਂ ਭਰੀ ਬੁੱਧੀ ਵਖਰੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ , ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਸਥਾਨ ਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਮਾਪਦੰਡ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਮਾਪਦੰਡ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ...

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਹ ਆਸ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮ ਯੋਗ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਾਧਨ ਦਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਧਰਮ ਸਾਨੂੰ ਵੱਡੇ ਭੈਅ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ( 2.40) । ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਸੰਖ ਯੋਗ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੁੱਧ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਕਰਮ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਇਕ ਆਸ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਯਾਤਰਾ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ , ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਅਜਿਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਿਹਨਤ ਵੀ ਅਦਭੁੱਤ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਕਰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਤਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਢੰਗ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਏ ਗਏ ਕਰਮਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਰਮਯੋਗ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਹੋਰ ਡੂੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰ ਆਤਮਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ। ਇਕ ਦੂਜਾ ਢੰਗ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਡਰ ਨੂੰ ਸਮਝੀਏ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਝੀਏ ਕਿ ਕਰਮ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਅ...

  ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਖ (ਸਾਂਖਯ 2.11-2.38) ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਉਹ ਹੁਣ ਯੋਗ (ਜਾਂ ਕਰਮ ਯੋਗ) ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਗੇ , ਜਿਸ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰਮ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ( 2.39) । ਸੰਖਯੋਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ ਉਹ ’ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਚੇਤੰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕਦੇ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸੇ ਸਲੋਕ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਰਮ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕਰਮ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਯੋਗ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ — ਮਿਲਣ , ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ  ਸਮਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਯੋਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ( 2.48) ਜਿੱਥੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਜਾਂ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਖਿੱਚ/ਜੁੜਾਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਲੋਕ 2.38 ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ , ਜਿੱਤ-ਹਾਰ ਅਤੇ ਲਾਭ-ਹਾਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੈ। ਕਰਮ ਬੰਧਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਛਾਪਾਂ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਸੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦਰਦਨਾਕ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਜਿਹੜੇ ਸਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿ...