ਗੀਤਾ ਆਚਰਣ

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ , ਮੈਂ ਹਵਾ ਹਾਂ , ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚ , ਮੈਂ ਰਾਮ ਹਾਂ। ਜਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਮਗਰਮੱਛ ਹਾਂ ਅਤੇ ਵਗਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਹਾਂ ’’ (10.31) । ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ , ਹਵਾ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਖੂਨ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਫੇਫੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ , ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਦੋ ਮਿੰਟ ਲਈ ਵੀ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ , ਹਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲਚਕਦਾਰ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ   ਹੈ , ਇਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ , ਹਵਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਹੈ। ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜੋ ਕਿ ਅੰਤਮ ਆਜ਼ਾਦੀ (ਮੋਕਸ਼) ਜੋ   ਹੈ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ , ਹਵਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਗੈਰ-ਸਬੰਧਿਤ। ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮੋਹ ਦੇ ਕੋਝੇ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਨਾਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ , ਆਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਿਰਕਤੀ (ਨਿਰਲੇਪਤਾ) ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਰਤਾਪਨ (ਸਾਡੀ ਕਰਤਾ-ਧਰਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ) ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪਾਪ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ , ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਸੁਹਾਵਣ...

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਮੈਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਜਰ ਹਾਂ ; ਗਊਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕਾਮਧੇਨੁ ਹਾਂ ; ਮੈਂ ਕਾਮਦੇਵ (ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਦੇਵਤਾ) , ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਾਂ ; ਸੱਪਾਂ ਵਿਚੋਂ , ਮੈਂ ਵਾਸੁਕੀ ਹਾਂ ( 10.28) । ਜਲ-ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵਰੁਣ ਹਾਂ ; ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ , ਮੈਂ ਯਮਰਾਜ ਹਾਂ ( 10.29) । ਮੈਂ ਦੈਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਹਾਂ ; ਮਾਪਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ , ਮੈਂ ਸਮਾਂ ਹਾਂ ’’ (10.30) ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਮੈਂ ਮੌਤ ਹਾਂ ਤੇ ਹੁਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਾਮਦੇਵ। ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਸਖ਼ਤ ਸਮੀਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਅੜਿੱਕਾ ਹੈ ਸਾਡੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜਨਮ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ। ਹਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਜੀਵਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ’ ਇੱਛਾ ’ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ , ਇਹ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਊਰਜਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਊਰਜਾ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਭਗਤੀ (ਭਗਤੀ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯਮਰਾਜ (ਮੌਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ) ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੌਤ ਆਤਮਾ (ਆਤਮਾ) ਦੇ ਪੱਧਰ ’ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਹੀਣ ਹੈ , ਇਹ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਵ...

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਆਦਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ , ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹਾਂ ; ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ( 10.21). ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਾਮ ਵੇਦ ਹਾਂ ; ਮੈਂ ਵਾਸੁਵਾ (ਇੰਦਰ) ਹਾਂ ; ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ , ਮੈਂ ਮਨ (ਮਾਨਸ) ਹਾਂ ; ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ , ਮੈਂ ਚੇਤਨਾ (ਚੇਤਨਾ) ਹਾਂ ( 10.22) । ਰੁਦਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰਾ ਹਾਂ ; ਮੈਂ ਕੁਬੇਰ ( 10.23) ਹਾਂ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹਾਂ ; ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਸਾਰੇ ਵਿਚ , ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਹਾਂ ( 10.24) । ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ (ਆਤਮਾ) ਹੈ ( 10.20) ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਆਤਮਾ ਬੁੱਧੀ (ਬੁੱਧੀ) ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ ; ਬੁੱਧੀ ਮਨ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ ; ਮਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ ( 3.42) । ਪਰ ਇੱਥੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘‘ ਸਮੁੱਚ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ’ । ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੂਰੇ ਦੋ ਕੰਨ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਨ ; ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਡੂੰਘਾਈ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕੰਨ , ਅੱਖਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਜੋੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਇਸਨੂੰ ‘ ਸਮੁੱਚੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣਾ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਇੰਦਰੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮਝ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਕ...