ਗੀਤਾ ਆਚਰਣ

  ਅਰਜੁਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ , ‘‘ ਦਇਆ (ਅਨੁਗ੍ਰਹ) ਤੋਂ , ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ (ਅਧਿਆਤਮਾ) ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਭਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ( 11.1) । ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਵਿਘਨ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ ( 11.2) । ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਰਮ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਰਮ ਸਰੂਪ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ( 11.3) । ਜੇ ਤੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਰਮ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਾਂ , ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਖਾ ’’(11.4) । ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਸਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਔਖੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬਹਾਨੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਰਮ-ਫਲ (ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ) ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਰਮ (ਕਰਮ) ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਧਰੁਵੀਤਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ; ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਲਈ , ਜਾਂ ਹਰ ਜੀਵਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਜੀਵ ਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵੇਖਣ ਲਈ ਅੰਤਰ ਜਾਂ ਲੇਬਲਿੰਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ , ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਅਧਿਆਤਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ , ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿਉ...

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਬੀਜ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ( 10.39) । ਮੇਰੇ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ , ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੀ ਅਮੀਰੀ ਦੀ ਹੱਦ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ’’(10.40) । ਉਹ ਹੋਂਦ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬੀਜ ਨੂੰ ‘ ਬਿਗ ਬੈਂਗ ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਂਦ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਉੱਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਨਾਲੋ ਪਛਾਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ , ਅਸੀਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਵੰਡਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ , ‘‘ ਜਾਣੋ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ , ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ , ਉਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਚੰਗਿਆੜੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ’’ (10.41) । ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ’ ਤੇ , ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ , ਚਮਕ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ , ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਈਰਖਾ ਜਾਂ ਇਸਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਕਲਪਕ ਤੌਰ ’ ਤੇ , ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਪੰਥ ਜਾਂ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ...

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਮੈਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਇਸਤਰੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ , ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ , ਬੋਲਣ , ਯਾਦਾਸ਼ਤ , ਬੁੱਧੀ , ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਮਾਫੀ ( 10.34) ਹਾਂ। ਸਾਮਵੇਦ ਵਿੱਚ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਿਤਸਮਾ ; ਮੈਂ ਮੀਟਰਾਂ ਦੀ ਗਾਇਤਰੀ ਹਾਂ , ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮੈਂ ਮਾਰਗਸਿਰਾਹ ਹਾਂ , ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਬਸੰਤ ਹਾਂ ( 10.35) । ਮੈਂ ਕਪਟੀਆਂ ਦਾ ਜੂਆ , ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਜਿੱਤ ਹਾਂ , ਮੈਂ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਹਾਂ , ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਹਾਂ ( 10.36) । ਮੈਂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਡੰਡ (ਰਾਜ ਸ਼ਕਤੀ) ਹਾਂ , ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕਲਾ ਹਾਂ , ਮੈਂ ਭੇਦ ਦੀ ਚੁੱਪ ਵੀ ਹਾਂ , ਮੈਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹਾਂ ’’ (10.38) । ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ , ‘‘ ਵਰਿਸ਼ਨੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ , ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਾਂ , ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਂ ਅਰਜੁਨ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਚਾਰੀਆ ਜਾਣੋ ’’(10.37) । ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅਰਜੁਨ ਹਾਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ , ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ , ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਤ...

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਹੇ ਅਰਜੁਨ , ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਆਰੰਭ , ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਜਾਣੋ। ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਹਾਂ , ਮੈਂ ਦਲੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਹਾਂ ’’ (10.32) । ਇਸੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ( 7.2) । ਸਾਰ , ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹੇ ਹਨ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ( 6.46) । ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਰਗ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ , ‘‘ ਸਜਦਾ , ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੁਆਰਾ , ‘ ਇਹ ’ ਜਾਣੋ , ਸਿਆਣਾ ਉਹ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗਿਆਨ ਸਿਖਾਉਣਗੇ ’’ (3.34) । ਅਸਲ ਵਿੱਚ , ਕੋਈ ਵੀ ਗਿਆਨ ਜੋ ਸਾਡੇ ਅਹੰਕਾਰ (ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਮੈਂ ਜਾਣਕਾਰ ਹਾਂ) ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ , ਉਹ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ , ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ , ਉੱਨਾ ਹੀ ਸਿੱਖਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ , ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾ...