ਗੀਤਾ ਆਚਰਣ

  ਰਹੱਸਮਈ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਮੀਰੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ , ‘‘ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਉਪਮਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ , ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ’’ (10.19) । ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਬ੍ਰਹਮ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ , ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ , ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕਿਵੇਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਇਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ( 9.4) ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਡੋਰ ਰਾਹੀਂ ਮੋਤੀ ਜੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ( 7.7) । ਜੀਵਤ ਹਸਤੀਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ (ਆਤਮਾ) ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ , ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵੀ ਹਾਂ ’’(10.20) । ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਕੋਲ ਉਸਦੀ ਬ੍ਰਹਮਤਾ (ਆਤਮਾ) ਹੈ , ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਸੰਕ...

  ਅਰਜੁਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ , ‘‘ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਆਤਮਾ , ਪਰਮ ਨਿਵਾਸ , ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ , ਸਦੀਵੀ , ਬ੍ਰਹਮ , ਆਦਿ ਪਰਮਾਤਮਾ , ਅਣਜੰਮੇ ਅਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹੋ ( 10.12) । ਨਾਰਦ , ਅਸਿਤ , ਦੇਵਲਾ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਵਰਗੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਇਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ ( 10.13) । ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਹੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ , ਕਿਉਂਕਿ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ , ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੈਂਤ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ ’’(10.14) । ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ; ਅਧਿਆਪਕ   ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ; ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਫਲ ਲੋਕ , ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ , ਪਰ ਨੁਕਸਾਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਸਾਖੀਆਂ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਤੁਰਨ ਅਤੇ ਦੌੜਨ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣ ਲਈ ਵਾਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ (ਪਾਰ ਕਰਨ) ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਹੈ ਕਿ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਹਨ , ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਅਰਜੁਨ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਵਰਗੇ ਰੋਲ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨ...

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ਮੇਰੇ ’ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ‘‘ ਆਪਣੇ ਮਨ , ਪ੍ਰਾਣਾਂ (ਜੀਵਾਂ) ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਸਮਰਪਣ ਕਰਕੇ , ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ , ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ’’ (10.9) । ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਭਗਤ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣਗੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ‘ ਮੈਂ ’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ , ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਡਾ ‘ ਮੈਂ ’ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਹੈ , ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਸਦੇ ਭਗਤ ਉਹ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੰਡ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ , ਇਹ ਉਸਦੇ ਬਾਰੇ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ , ਗੈਰ-ਭਗਤ ਚੀਜ਼ਾਂ , ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਨਾਪਸੰਦ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਮਾਨਤਾ ( 2.50) ‘ ਯੋਗਾ ਕਰਮਸੁ ਕੌਸ਼ਲਮ ’ ( ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਰਮ ਇਕਸੁਰ ਹੈ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਹ ਇਕਸੁਰ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ , ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ , ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ...

  ਮੀਂਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਵਿਭੂਤੀ (ਮਹਿਮਾ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਟੋਰੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖ ਕੇ ਅਸੀਸਾਂ (ਪਾਣੀ) ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ , ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਭੂਤੀ (ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ) ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ‘ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਝਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ , ਗਿਆਨ , ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ , ਮਾਫ਼ੀ , ਸੱਚਾਈ , ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ’ ਤੇ ਕਾਬੂ , ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ , ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ , ਡਰ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ , ਅਹਿੰਸਾ , ਸਮਾਨਤਾ , ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ , ਤਪੱਸਿਆ , ਦਾਨ , ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਬਦਨਾਮੀ ( 10.4 ਅਤੇ 10.5) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਤਫਾਕਨ , ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ’ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝਲਕਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ , ਇਹ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੋਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ; ਸਾਡੀ ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਨਾਪਸੰਦ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਵਿਭੂਤੀ (ਮਹਿਮਾ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ) ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਸੱਚ (ਤੱਤ) ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ , ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ( 10.7) । ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ‘ ਤੱਤ ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਂਦ ਦੇ ਪੱਧਰ ’ ਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ‘ ਜਾਣਨ ’ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਯ...