Posts

186. ਜੀਓ ਅਤੇ ਜੀਣ ਦਿਓ

Image
  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ , ਜੋ ਅਨੰਦ , ਈਰਖਾ , ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ ; ਜੋ ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ , ਸ਼ੁੱਧ , ਕੁਸ਼ਲ , ਹਾਲਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਰਪੱਖ , ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰਥ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ - ਉਹ (ਭਗਤ) ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ’’ (12.15 ਅਤੇ 12.16) । ’ ਚੰਗਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕਰਨਾ ’ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁਖ (ਦੁਖ-ਸੁਖ) ਦੀਆਂ ਧਰੁਵੀਆਂ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਗਿਆਨ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੰਨ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਾਂ ਆਲੋਚਨਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਸਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ (ਧਰੁਵੀਤਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਨਿਤਿਆ (ਅਸਥਾਈ) ਹਨ ( 2.14) । ਇਹ ਧਰੁਵੀਆਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਅੰਦੋਲਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾ ਵਿਚੋਂ ਸਾਨੂੰ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ , ਅੰਦੋਲਨ ‘ ਬੱਕ ਪਾਸ ਕਰਨ ’ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ , ਅਸੀਂ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ ਤੇ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਤੋ ਸੀਨੀਅਰ ਤੋਂ ਅੰਦੋਲਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੰਮਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਜੂਨੀਅਰ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ...
Post a Comment
Read more

185. ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣ

Image
  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਉਹ ਭਗਤ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ , ਜੋ ਦੋਸਤਾਨਾ ਅਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹਨ , ਜੋ ਨਿਰ-ਮਮਾ (ਸੰ- 1) ਅਤੇ ਨਿਰ-ਅਹੰਕਾਰ (ਸੰ-ਮੈਂ-ਕਰਤਾ ਹਾਂ) ਹਨ , ਜੋ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹਨ। ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ (ਸਮਾ-ਦੁਖ-ਸੁਖ) ਅਤੇ ਮੁਆਫੀ ਦੇਣ ਵਿਚ (ਕਸ਼ਮੀ)। ਜੋ ਸਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ , ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰ ਯੋਗੀ , ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ , ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ’’ (12.13 ਅਤੇ 12.14) । ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ , ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਦਵੇਸ਼ (ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਿਆ (ਪਿਆਰੀ) ਨਹੀਂ ਹੈ ( 9.29) । ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹਨ , ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸਾਡੇ ਕਟੋਰੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ‘ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾ ਕਰਨਾ ’ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਮ (ਕਰਮ) ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ( 5.3) । ਜਦੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਸਾਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ , ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਸੁਝਾਉਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਗੁਆ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਇੱਕ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਕੈਂਸਰ ਟਿਊਮਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਵਰਗਾ ਹੈ , ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਦਰਦ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੂਜੇ ਪਾ...
Post a Comment
Read more

184. ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪੁਨਰਮਿਲਾਪ

Image
  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਭਿਆਸ ਯੋਗਾ (ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਯੋਗ) ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ , ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ , ‘‘ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ , ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਗਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰੋ। ਮੇਰੀ ਖ਼ਾਤਰ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਕੇ ਵੀ , ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਅਨੰਦ (ਸਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ , ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਵਜੋਂ ਜੋੜੀ ਰੱਖੋ , ਜੁੜੇ ਰਹੋ , ਆਤਮ (ਆਤਮਾ-ਵਾਨ) ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ ’’ (12.10 ਅਤੇ 12.11) । ਹਰ ਕਰਮ (ਕਰਮ) ਦਾ ਇੱਕ ਕਰਤਾ (ਕਰਤਾ) ਅਤੇ ਕਰਮ-ਫਲ (ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਾਰਗ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ’ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਰਨਾ ’ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਰਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਮਾਰਗ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਤਿਆਗ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਅਭਿਆਸ (ਅਭਿਆਸ) ਨਾਲੋਂ ਗਿਆਨ (ਜਾਗਰੂਕਤਾ) ਵਧੀਆ ਹੈ ; ਗਿਆਨ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਧਿਆਨ ਹੈ ; ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਤਿਆਗ ਧਿਆਨ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੁਰੰਤ ਅਜਿਹੇ ਤਿਆਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ’’ (12.12) । ਗਿਆਨ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ...
Post a Comment
Read more

183. ਅਭਿਆਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ

Image
  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਮੈਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿਓ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ , ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹੋਗੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ’’(12.8) । ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਗਤਾ ਨੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪਛਾਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਬਚਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ , ਸਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ , ਮਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖਣਾ , ਜਿਹੜਾ ਆਮ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ , ਤਾਂ ਅਭਿਆਸ ਯੋਗ (ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਯੋਗ) ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ’’ (12.9) । ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਭਿਆਸ (ਅਭਿਆਸ) ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ (ਵੈਰਾਗਿਆਮ) ( 6.35) ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ; ਅਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਨਿਯਮਤ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ( 6.23) (6.26) । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਯੋਗ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ( 6.36) । ...
Post a Comment
Read more

182. ਕਰਮ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ

Image
  ਦਿਮਾਗ (ਸੇਰੇਬ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਸੱਜੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਰੂਪ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਸੱਜਾ ਪਾਸਾ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ , ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ’ ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਖੱਬਾ ਪਾਸਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਤਰਕਪੂਰਨ ਕਾਰਜਾਂ ’ ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੀਤਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੱਜਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਭਗਤੀ (ਭਕਤੀ) ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੱਬਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ (ਸਾਂਖਿਆ) ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ (ਕਿਰਿਆ) ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਸਾਂਖਿਆ ਪੱਖੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਾਂ ( 3.5, 3.27) । ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਣ ਹੀ ਅਸਲ ਕਰਤਾ ਹਨ। ਭਗਤੀ ਪੱਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਗਤੀ ਲਈ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਪਰ ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਮੈਨੂੰ ਸਰਵਉੱਚ ਟੀਚਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ , ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਹੇ ਪਾਰਥ , ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। (ਸੰਸਾਰ) , ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ...
Post a Comment
Read more

181. ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ

Image
  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਨ , ਸ਼ਰਧਾ (ਭਰੋਸੇ) ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਮੇਰੀ (ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ’’(12.2) । ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਵਾਬ ਅਰਜੁਨ ਲਈ ਖਾਸ ਹੈ , ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ’ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ , ਸ਼ਰਧਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੁਰੰਤ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਾਕਾਰ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦਾ ਮਾਰਗ ਵੀ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ , ‘‘ ਪਰ ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ , ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ , ਅਕਲਮੰਦ , ਅਟੱਲ , ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਦੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ; ਆਪਣੀਆ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ , ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ , ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ , ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ’’(12.3-12.4) । ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ , “ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ ”(12.5) । ਕੋਈ ਵੀ ਯਾਤਰਾ ਸਾਡੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਤੋਂ...
Post a Comment
Read more

180. ਸਰੂਪ ਜਾਂ ਨਿਰਾਕਾਰ

Image
  ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ( 11.55) ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ (ਭਗਤੀ) ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ , ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਜੁਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ) ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ (ਸਾਕਾਰ) ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਡਰਿਆ ਅਤੇ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ , ‘‘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ (ਰੂਪ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਤੱਖ (ਨਿਰਾਕਾਰ-ਨਿਰਕਾਰ , ਨਿਰਗੁਣ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਯੋਗ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ’’(12.1)? ਇਤਫਾਕਨ , ਸਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਇਸ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਆਪਕ ਮਾਰਗ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਨਮੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਰਮ (ਕਿਰਿਆ) ; ਬੁੱਧੀ (ਬੁੱਧੀ) ਲਈ ਸਾਂਖਿਆ (ਜਾਗਰੂਕਤਾ) ਅਤੇ ਦਿਲ ਲਈ ਭਗਤੀ (ਭਗਤੀ)। ਯਕੀਨਨ , ਉਹ ਤੰਗ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਾਸ-ਕਰਾਸਿੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹੀ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਲੜੀ ( 3.42) ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ ; ਬੁੱਧੀ ਮਨ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਵੇਦਾਂ , ਰਸਮਾਂ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ( 11.53) । ਇਹ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ’ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਰਮ...
Post a Comment
Read more