ਗੀਤਾ ਆਚਰਣ

  ਰਹੱਸਮਈ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਮੀਰੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ , ‘‘ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਉਪਮਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ , ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ’’ (10.19) । ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਬ੍ਰਹਮ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ , ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ , ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕਿਵੇਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਇਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ( 9.4) ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਡੋਰ ਰਾਹੀਂ ਮੋਤੀ ਜੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ( 7.7) । ਜੀਵਤ ਹਸਤੀਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ (ਆਤਮਾ) ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ , ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵੀ ਹਾਂ ’’(10.20) । ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਕੋਲ ਉਸਦੀ ਬ੍ਰਹਮਤਾ (ਆਤਮਾ) ਹੈ , ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਸੰਕ...

  ਅਰਜੁਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ , ‘‘ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਆਤਮਾ , ਪਰਮ ਨਿਵਾਸ , ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ , ਸਦੀਵੀ , ਬ੍ਰਹਮ , ਆਦਿ ਪਰਮਾਤਮਾ , ਅਣਜੰਮੇ ਅਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹੋ ( 10.12) । ਨਾਰਦ , ਅਸਿਤ , ਦੇਵਲਾ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਵਰਗੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਇਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ ( 10.13) । ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਹੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ , ਕਿਉਂਕਿ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ , ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੈਂਤ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ ’’(10.14) । ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ; ਅਧਿਆਪਕ   ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ; ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਫਲ ਲੋਕ , ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ , ਪਰ ਨੁਕਸਾਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਸਾਖੀਆਂ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਤੁਰਨ ਅਤੇ ਦੌੜਨ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣ ਲਈ ਵਾਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ (ਪਾਰ ਕਰਨ) ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਹੈ ਕਿ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਹਨ , ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਅਰਜੁਨ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਵਰਗੇ ਰੋਲ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨ...

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ਮੇਰੇ ’ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ‘‘ ਆਪਣੇ ਮਨ , ਪ੍ਰਾਣਾਂ (ਜੀਵਾਂ) ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਸਮਰਪਣ ਕਰਕੇ , ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ , ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ’’ (10.9) । ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਭਗਤ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣਗੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ‘ ਮੈਂ ’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ , ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਡਾ ‘ ਮੈਂ ’ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਹੈ , ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਸਦੇ ਭਗਤ ਉਹ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੰਡ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ , ਇਹ ਉਸਦੇ ਬਾਰੇ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ , ਗੈਰ-ਭਗਤ ਚੀਜ਼ਾਂ , ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਨਾਪਸੰਦ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਮਾਨਤਾ ( 2.50) ‘ ਯੋਗਾ ਕਰਮਸੁ ਕੌਸ਼ਲਮ ’ ( ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਰਮ ਇਕਸੁਰ ਹੈ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਹ ਇਕਸੁਰ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ , ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ , ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ...

  ਮੀਂਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਵਿਭੂਤੀ (ਮਹਿਮਾ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਟੋਰੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖ ਕੇ ਅਸੀਸਾਂ (ਪਾਣੀ) ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ , ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਭੂਤੀ (ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ) ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ‘ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਝਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ , ਗਿਆਨ , ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ , ਮਾਫ਼ੀ , ਸੱਚਾਈ , ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ’ ਤੇ ਕਾਬੂ , ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ , ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ , ਡਰ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ , ਅਹਿੰਸਾ , ਸਮਾਨਤਾ , ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ , ਤਪੱਸਿਆ , ਦਾਨ , ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਬਦਨਾਮੀ ( 10.4 ਅਤੇ 10.5) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਤਫਾਕਨ , ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ’ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝਲਕਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ , ਇਹ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੋਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ; ਸਾਡੀ ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਨਾਪਸੰਦ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਵਿਭੂਤੀ (ਮਹਿਮਾ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ) ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਸੱਚ (ਤੱਤ) ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ , ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ( 10.7) । ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ‘ ਤੱਤ ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਂਦ ਦੇ ਪੱਧਰ ’ ਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ‘ ਜਾਣਨ ’ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਯ...

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਆਪਣੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਪਰਮ ਬਚਨ (ਪਰਮ ਵਚਨ) ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੁਣੋ ( 10.1) । ਨਾ ਤਾਂ ਦੂਤ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀ ਮੇਰੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹਾਂ ’’ (10.2) । ਅਪਣੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ’ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਬੀਜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਜੂਦ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ; ਇੱਕ ਅੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੀ ਜੋ ਸਾਡੀ ਉਤਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਾਡੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਦੀ ਹੈ , ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹੀ ਗੱਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਮੂਲ ਲਈ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਹੱਲ ਹੈ ਅੱਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸਦੀ ਝਲਕ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਜੋ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਅਣਜੰਮੇ , ਆਦਿ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਸਮਝਦਾ ਹੈ , ਉਹ ਭਰਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ’’ (10.3) । ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੋਂਦ ਦੇ ਪੱਧਰ ’ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ , ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਲਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲ ਰਹੀ ਕਹਾਵਤ ਵਾਲੀ ਲੂਣ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਵਾਂਗ ਹੋਂਦ ਨਾ...

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਰਾਬਰ ਹਾਂ। ’’ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਦਵੇਸ਼ (ਘ੍ਰਿਣਾਯੋਗ) ਨਹੀਂ ਹੈ , ਕੋਈ ਪ੍ਰਿਆ (ਪਿਆਰਾ) ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਂ ’’ (9.29) । ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤ , ਦੌਲਤ , ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ , ਜੋ ਪੱਖਪਾਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਾ , ਜਦੋਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਪਿਆਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ , ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਉਦੋਂ ਵਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੱਦੇ ਇਸ ਆਇਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਆਇਤ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮੀਂਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਬਾਰਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ , ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਕਟੋਰਾ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ , ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਟੋਰਾ ਜਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਪਾਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਸਨੂੰ ਉਲਟਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਮੀਂਹ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ , ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਰਪੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਟੋਰੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਪਿਆਰ ਵੀ ਸਮਾਨ ਹੈ ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ...

  ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਹੈ , ਉਹ ਸਾਡੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਉਦੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਦੂਸਰੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਕੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਦੂਸਰੇ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਜਾਂ ਪੱਖ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਸਾਡੀ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਵੀ ਕਰਤਾ (ਕਰਤਾ) ਹਾਂ ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ (ਅਹਮ-ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਹਾਂ) ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਗੁਣ (ਵਿਹਾਰ) ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਕਰਤਾ ਹਨ। ਇਹ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਕਰਮ ਬੰਧਨ (ਕਰਮ ਦਾ ਬੰਧਨ) ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਜੀਵਨ ਲਈ ’ ਦੂਜਿਆਂ ’ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਦਵੇਸ਼ (ਨਫ਼ਰਤ) ਛੱਡਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ( 5.3) । ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹੋ , ਜੋ ਵੀ ਖਾਂਦੇ ਹੋ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਦਿਓ ’’ (9.27) । ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ( 2.14) ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਦੌਰਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਦੇ ਧਰੁਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖੋ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸਥਾਈ ਹਨ (ਸਾਂਖਯ ਯੋਗ)। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨੂੰ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ , ਉਹ ਹੁਣ ਉਸ ਪਰਸਪਰ ...