ਗੀਤਾ ਆਚਰਣ

  ਅਰਜੁਨ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਮਿਤ-ਮਾਤਰ (ਇਕ ਸਾਧਨ) ਹੋ ( 11.33) ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਦੁਖੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਲੜੋ ( 11.34) । ਇਤਫਾਕਨ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਛੱਡਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਭਾਵੇਂ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ , ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਤਣਾਅ ਦੇ ਲੜਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਪਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਿਮਿਤਤਾ-ਮਾਤਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਅਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਮਨ ਹੈ ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਅਰਜੁਨ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ’ ਤੇ ਯੁੱਧ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ , ਯੁੱਧ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ , ਸਗੋਂ ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ , ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ’ ਤੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਬੋਝ ਚੁੱਕਦਾ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ’ ਤੇ ਬੋਝ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਰਮ (ਕਿਰਿਆ) ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਗਰਮ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਦੇ ਨਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ , ਇੱਕ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਾਰ ਇੱਕ ਬਲਬ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਰ ਸੋਚਣ ਦੇ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਇਹ ਕਿ...

  ਸਾਰੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲਦੇ ਦੇਖ ਕੇ , ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ ( 11.32) । ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨਿਮਿਤ-ਮਾਤਰ (ਸਰਬ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਧਨ) ਹੋ ( 11.33) । ਦ੍ਰੋਣ , ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੋਧੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ , ਯੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੋ ( 11.34) । ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ (ਕਰਤਾ) ਜਾਂ ਕਾਤਲ ਹੈ। ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ (ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਹਾਂ) ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਦਿਖਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰਮ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਿਮਿਤਮਾਤਰ ਹੈ। ...

  ਅਰਜੁਨ ਆਖਦਾ ਹੈ , ‘‘ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ , ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ , ਭੀਸ਼ਮ , ਦ੍ਰੋਣ , ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਯੋਧੇ ਮੁਖੀ ਤੁਹਾਡੇ ਡਰਾਉਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਦੰਦ ਹਨ। ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ , ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕੁਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ( 11.26 ਅਤੇ 11.27) । ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ , ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੂਰਮੇ ਤੇਰੇ ਬਲਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ( 11.28) । ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤੰਗੇ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਕੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ , ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦੇ ਹਨ ( 11.29) । ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਝੁਲਸ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ( 11.30) । ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ , ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ. ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ , ਪਰਮ ਪੁਰਖ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ’’ (11.31) । ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਮੈਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਮਾਂ ਹਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਵੀ ਯੋਧਾ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ ’’(11.32) । ਇਸ ਆਇਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਉਸ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱ...