ਗੀਤਾ ਆਚਰਣ

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ , ਜੋ ਅਨੰਦ , ਈਰਖਾ , ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ ; ਜੋ ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ , ਸ਼ੁੱਧ , ਕੁਸ਼ਲ , ਹਾਲਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਰਪੱਖ , ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰਥ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ - ਉਹ (ਭਗਤ) ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ’’ (12.15 ਅਤੇ 12.16) । ’ ਚੰਗਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕਰਨਾ ’ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁਖ (ਦੁਖ-ਸੁਖ) ਦੀਆਂ ਧਰੁਵੀਆਂ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਗਿਆਨ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੰਨ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਾਂ ਆਲੋਚਨਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਸਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ (ਧਰੁਵੀਤਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਨਿਤਿਆ (ਅਸਥਾਈ) ਹਨ ( 2.14) । ਇਹ ਧਰੁਵੀਆਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਅੰਦੋਲਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾ ਵਿਚੋਂ ਸਾਨੂੰ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ , ਅੰਦੋਲਨ ‘ ਬੱਕ ਪਾਸ ਕਰਨ ’ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ , ਅਸੀਂ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ ਤੇ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਤੋ ਸੀਨੀਅਰ ਤੋਂ ਅੰਦੋਲਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੰਮਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਜੂਨੀਅਰ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ...

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਉਹ ਭਗਤ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ , ਜੋ ਦੋਸਤਾਨਾ ਅਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹਨ , ਜੋ ਨਿਰ-ਮਮਾ (ਸੰ- 1) ਅਤੇ ਨਿਰ-ਅਹੰਕਾਰ (ਸੰ-ਮੈਂ-ਕਰਤਾ ਹਾਂ) ਹਨ , ਜੋ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹਨ। ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ (ਸਮਾ-ਦੁਖ-ਸੁਖ) ਅਤੇ ਮੁਆਫੀ ਦੇਣ ਵਿਚ (ਕਸ਼ਮੀ)। ਜੋ ਸਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ , ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰ ਯੋਗੀ , ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ , ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ’’ (12.13 ਅਤੇ 12.14) । ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ , ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਦਵੇਸ਼ (ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਿਆ (ਪਿਆਰੀ) ਨਹੀਂ ਹੈ ( 9.29) । ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹਨ , ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸਾਡੇ ਕਟੋਰੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ‘ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾ ਕਰਨਾ ’ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਮ (ਕਰਮ) ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ( 5.3) । ਜਦੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਸਾਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ , ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਸੁਝਾਉਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਗੁਆ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਇੱਕ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਕੈਂਸਰ ਟਿਊਮਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਵਰਗਾ ਹੈ , ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਦਰਦ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੂਜੇ ਪਾ...

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਭਿਆਸ ਯੋਗਾ (ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਯੋਗ) ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ , ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ , ‘‘ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ , ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਗਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰੋ। ਮੇਰੀ ਖ਼ਾਤਰ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਕੇ ਵੀ , ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਅਨੰਦ (ਸਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ , ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਵਜੋਂ ਜੋੜੀ ਰੱਖੋ , ਜੁੜੇ ਰਹੋ , ਆਤਮ (ਆਤਮਾ-ਵਾਨ) ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ ’’ (12.10 ਅਤੇ 12.11) । ਹਰ ਕਰਮ (ਕਰਮ) ਦਾ ਇੱਕ ਕਰਤਾ (ਕਰਤਾ) ਅਤੇ ਕਰਮ-ਫਲ (ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਾਰਗ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ’ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਰਨਾ ’ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਰਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਮਾਰਗ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਤਿਆਗ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਅਭਿਆਸ (ਅਭਿਆਸ) ਨਾਲੋਂ ਗਿਆਨ (ਜਾਗਰੂਕਤਾ) ਵਧੀਆ ਹੈ ; ਗਿਆਨ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਧਿਆਨ ਹੈ ; ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਤਿਆਗ ਧਿਆਨ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੁਰੰਤ ਅਜਿਹੇ ਤਿਆਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ’’ (12.12) । ਗਿਆਨ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ...