ਗੀਤਾ ਆਚਰਣ

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਮੈਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿਓ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ , ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹੋਗੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ’’(12.8) । ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਗਤਾ ਨੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪਛਾਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਬਚਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ , ਸਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ , ਮਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖਣਾ , ਜਿਹੜਾ ਆਮ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ , ਤਾਂ ਅਭਿਆਸ ਯੋਗ (ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਯੋਗ) ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ’’ (12.9) । ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਭਿਆਸ (ਅਭਿਆਸ) ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ (ਵੈਰਾਗਿਆਮ) ( 6.35) ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ; ਅਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਨਿਯਮਤ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ( 6.23) (6.26) । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਯੋਗ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ( 6.36) । ...

  ਦਿਮਾਗ (ਸੇਰੇਬ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਸੱਜੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਰੂਪ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਸੱਜਾ ਪਾਸਾ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ , ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ’ ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਖੱਬਾ ਪਾਸਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਤਰਕਪੂਰਨ ਕਾਰਜਾਂ ’ ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੀਤਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੱਜਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਭਗਤੀ (ਭਕਤੀ) ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੱਬਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ (ਸਾਂਖਿਆ) ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ (ਕਿਰਿਆ) ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਸਾਂਖਿਆ ਪੱਖੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਾਂ ( 3.5, 3.27) । ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਣ ਹੀ ਅਸਲ ਕਰਤਾ ਹਨ। ਭਗਤੀ ਪੱਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਗਤੀ ਲਈ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਪਰ ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਮੈਨੂੰ ਸਰਵਉੱਚ ਟੀਚਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ , ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਹੇ ਪਾਰਥ , ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। (ਸੰਸਾਰ) , ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ...

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਨ , ਸ਼ਰਧਾ (ਭਰੋਸੇ) ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਮੇਰੀ (ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ’’(12.2) । ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਵਾਬ ਅਰਜੁਨ ਲਈ ਖਾਸ ਹੈ , ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ’ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ , ਸ਼ਰਧਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੁਰੰਤ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਾਕਾਰ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦਾ ਮਾਰਗ ਵੀ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ , ‘‘ ਪਰ ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ , ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ , ਅਕਲਮੰਦ , ਅਟੱਲ , ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਦੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ; ਆਪਣੀਆ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ , ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ , ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ , ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ’’(12.3-12.4) । ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ , “ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ ”(12.5) । ਕੋਈ ਵੀ ਯਾਤਰਾ ਸਾਡੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਤੋਂ...