ਗੀਤਾ ਆਚਰਣ

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਮੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ( 11.47) । ਨਾ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ , ਨਾ ਯੱਗਾਂ ਦੁਆਰਾ , ਨਾ ਦਾਤਾਂ ਦੁਆਰਾ , ਨਾ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਦੁਆਰਾ , ਨਾ ਹੀ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ ਦੁਆਰਾ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ( 11.48) । ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ , ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖੋ ’’ (11.49) । ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ( 11.50) ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ( 11.51) ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਮੇਰੇ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ( 11.52) । ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੁਆਰਾ , ਨਾ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ , ਦਾਨ , ਜਾਂ ਅਗਨੀ ਬਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ’’ (11.53) । ਸਾਡਾ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦਾਨ ਸਾਨੂੰ ਪੁੰਨਿਆ (ਗੁਣ) ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦਾਨ ਸਾਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਦਾਨ ਅਹੰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਤਾਂ ਇਹ ਕੁਝ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਡਾ ਕੁਝ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੌਦਾ ਸਾਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ...

  ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ , ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ , ਝੁਕਦੇ ਹੋਏ , ਡਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ( 11.35), ਅਰਜੁਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ , ‘‘ ਸੰਸਾਰ ਤੁਹਾਡੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੈ ; ਰਾਕਸ਼ਸ (ਦੈਂਤ) ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧ (ਸੰਪੂਰਨ ਲੋਕ) ਝੁਕਦੇ ਹਨ ( 11.36) ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ , ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ , ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਵੀ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਹੋ। ਤੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈਂ , ਹੋਂਦ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਹਸਤੀ , ਜੋ ਪਰਮ ਹੈ ( 11.37) । ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ , ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਪਰਮ ਟੀਚਾ ਹੋ। ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਬੇਅੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ’’(11.38) । ਅਰਜੁਨ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਾਯੂ (ਹਵਾ) , ਯਮ (ਮੌਤ ਦਾ ਦੇਵਤਾ) , ਅਗਨੀ (ਅੱਗ) ਅਤੇ ਵਰੁਣ (ਸਮੁੰਦਰ ਦੇਵਤਾ) ਹਨ ( 11.39); ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ( 11.40) । ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ , ‘‘ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹੋ , ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਦੇ , ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਮਹਾਨ , ਤੁਹਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ’’ (11.43) । ਅਰਜੁਨ ਝੁਕਦਾ ਹੈ , ਮੱਥਾ ਟੇਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ; ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ; ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ( 11.44). ਅਰਜੁਨ ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ , ਉਸਦਾ ਮਨ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ...

  ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ , ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਜਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਜੁਨ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਦੋਸਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘‘ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੋਸਤ ਸਮਝਦਿਆਂ , ਮੈਂ ਗੁਸਤਾਖ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ‘ ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ’, ‘ ਹੇ ਯਾਦਵ ’, ‘ ਹੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ , ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜਾ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਜੇ , ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ , ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ , ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ , ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ , ਬੈਠਣ ਵੇਲੇ , ਖਾਂਦੇ ਸਮੇਂ , ਇਕੱਲੇ ਹੋਣ ਵੇਲੇ , ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ - ਉਸ ਸਭ ਲਈ ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮਾਫੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ’’ (11.41-11.42) । ਅਰਜੁਨ ਵਾਂਗ , ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਉਸ ਸਦੀਵੀ ਅਵਸਥਾ ’ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਾਂ , ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾ...

  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਯੋਧੇ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਿਮਿਤ-ਮਾਤਰ (ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਧਨ) ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅੱਗੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ‘ ਇੰਦਰੀਆਂ ਕੇਂਦਰਿਤ ’ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ‘ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੇਂਦਰਿਤ ’ ਨਿਮਿਤਮਾਤਰ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਠਿਨ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਸੂਚਕ ਕੀ ਹਨ। ਨਿਮਿਤ-ਮਾਤ੍ਰਾ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ , ਕੋਈ ਹੁਨਰ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਅਟੱਲ ਮੌਤ ਦੇ ਸਪਸ਼ਟ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਕੋਲ ਸੀ , ਜਿਸਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੋਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ , ਦੁਖਦਾਈ (ਬੇਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਦੁਖਦਾਈ) ਸਥਿਤੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਨਿਮਿਤ-ਮਾਤਰ ਦੀ ਝਲਕ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ , ਪਰ ਖੁਸ਼ੀ (ਸਫਲਤਾ ਜਾਂ ਜਿੱਤ) ਸਥਿਤੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ , ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਦੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਹੈ ( 10.41) ਅਤੇ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਮਿਤਤਾ-ਮਾਤਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸ...