165. ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ

 

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਆਰੰਭ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਜਾਣੋ। ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਦਲੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਹਾਂ’’ (10.32)। ਇਸੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ (7.2)।

ਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹੇ ਹਨ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ (6.46)। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਰਗ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਸਜਦਾ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੁਆਰਾ, ‘ਇਹ’ ਜਾਣੋ, ਸਿਆਣਾ ਉਹ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗਿਆਨ ਸਿਖਾਉਣਗੇ’’ (3.34)।

ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਗਿਆਨ ਜੋ ਸਾਡੇ ਅਹੰਕਾਰ (ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਮੈਂ ਜਾਣਕਾਰ ਹਾਂ) ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਉੱਨਾ ਹੀ ਸਿੱਖਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਮਿਤ-ਮਾਤਰ (ਇੱਕ ਸਾਧਨ) ਹਾਂ। ਇਹ ਕੋਈ ਵੀ ਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੂਣ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਤਰਕ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਤਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦਲੀਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਉਹ ਤਰਕ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਮ ਸੱਚ ਜਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘‘ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ‘‘1’’ ਹਾਂ; ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੋਹਰਾ ਸ਼ਬਦ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ’’ (10.33)।

ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮਾਪਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ. ਪਰ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਸਮਾਂ ਹੈ।