177. ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਪਾ

 

ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਝੁਕਦੇ ਹੋਏ, ਡਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ (11.35), ਅਰਜੁਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਸੰਸਾਰ ਤੁਹਾਡੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੈ; ਰਾਕਸ਼ਸ (ਦੈਂਤ) ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧ (ਸੰਪੂਰਨ ਲੋਕ) ਝੁਕਦੇ ਹਨ (11.36) ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਵੀ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਹੋ। ਤੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈਂ, ਹੋਂਦ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਹਸਤੀ, ਜੋ ਪਰਮ ਹੈ (11.37)। ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਪਰਮ ਟੀਚਾ ਹੋ। ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਬੇਅੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਆਪਕ ਹੈ’’(11.38)।

ਅਰਜੁਨ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਾਯੂ (ਹਵਾ), ਯਮ (ਮੌਤ ਦਾ ਦੇਵਤਾ), ਅਗਨੀ (ਅੱਗ) ਅਤੇ ਵਰੁਣ (ਸਮੁੰਦਰ ਦੇਵਤਾ) ਹਨ (11.39); ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ (11.40)। ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘‘ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹੋ, ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਦੇ, ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਮਹਾਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ’’ (11.43)।

ਅਰਜੁਨ ਝੁਕਦਾ ਹੈ, ਮੱਥਾ ਟੇਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ; ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦੋਸਤ (11.44). ਅਰਜੁਨ ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ (11.45)। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ (11.46)।

ਜਦਕਿ ਅਰਜੁਨ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਉਸੇ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੇਸ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਡੂੰਘੇ ਪੱਧਰਾਂ ’ਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਦਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।