178. ਨਫ਼ਰਤ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ

 

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਮੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ (11.47)। ਨਾ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਯੱਗਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਨਾ ਦਾਤਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਨਾ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਨਾ ਹੀ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ ਦੁਆਰਾ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (11.48)। ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖੋ’’ (11.49)।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ (11.50) ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ (11.51) ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਮੇਰੇ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ (11.52)। ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੁਆਰਾ, ਨਾ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਦਾਨ, ਜਾਂ ਅਗਨੀ ਬਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ’’ (11.53)।

ਸਾਡਾ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦਾਨ ਸਾਨੂੰ ਪੁੰਨਿਆ (ਗੁਣ) ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦਾਨ ਸਾਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਦਾਨ ਅਹੰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੁਝ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਡਾ ਕੁਝ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੌਦਾ ਸਾਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਤੁਰੰਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਮਾਰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘‘ਪਰ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਭਗਤੀ ਦੁਆਰਾ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (11.54) ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਤ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਵ-ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ’’(11.55)।

ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਵੈਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲਾਲਸਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਛੱਡਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪਰ ਕਰਮ ਨਹੀਂ। ਕੁੰਜੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਪ੍ਰਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਫ਼ਰਤ ਅਹੰਕਾਰ ਵਰਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਕਾਰ, ਚਿਹਰੇ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਛਾਣਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਫ਼ਰਤ ਇੱਕ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਚੁੱਕਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਸਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ, ਨਫ਼ਰਤ ਸਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ (ਮੋਕਸ਼) ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ।