176. ਮਿੱਤਰ ਤੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੱਕ

 

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਜਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋਵੇਗਾ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਜੁਨ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਦੋਸਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘‘ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੋਸਤ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਗੁਸਤਾਖ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ‘ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ’, ‘ਹੇ ਯਾਦਵ’, ‘ਹੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜਾ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਜੇ, ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ, ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬੈਠਣ ਵੇਲੇ, ਖਾਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਕੱਲੇ ਹੋਣ ਵੇਲੇ, ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ - ਉਸ ਸਭ ਲਈ ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮਾਫੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ’’ (11.41-11.42)।

ਅਰਜੁਨ ਵਾਂਗ, ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਉਸ ਸਦੀਵੀ ਅਵਸਥਾ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹਰ ਕੋਈ ਉਸੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਰੁੱਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਵਹਾਰ ਭਿਆਨਕ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਣ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਇਸ ਸਦੀਵੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਮੁਆਫ਼ੀ, ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ ਦੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੋਸਤ ਊਧਵ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਊਧਵ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਮਾਰਗ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਚੋਰ, ਗਧੇ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੋ। ਇਹ ਰਸਤਾ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸੌਖਾ ਹੈ ਪਰ ਸਮਝਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ’ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਲਈ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੋ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵੇਖੋ (6.29) ਜੋ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (5.3)।