181. ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ

 

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਰਧਾ (ਭਰੋਸੇ) ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਮੇਰੀ (ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ’’(12.2)। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਵਾਬ ਅਰਜੁਨ ਲਈ ਖਾਸ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ’ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਸ਼ਰਧਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੁਰੰਤ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਾਕਾਰ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦਾ ਮਾਰਗ ਵੀ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘‘ਪਰ ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ, ਅਕਲਮੰਦ, ਅਟੱਲ, ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਦੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੀਆ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ’’(12.3-12.4)।

ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ”(12.5)।

ਕੋਈ ਵੀ ਯਾਤਰਾ ਸਾਡੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਉਹੀ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਾਡੀ ਯਾਤਰਾ ਸਾਡੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਮੋਟੇ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਸਾਡੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਲੋਕਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ (ਨਫ਼ਰਤ ਸਮੇਤ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਈ ਦਿਮਾਗਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਪੌਲੀਸਾਈਕਿਕ) - ਹਰੇਕ ਲਗਾਵ ਲਈ ਇੱਕ। ਸਫ਼ਰ ਕਈ ਮਨਾਂ (ਅਟੈਚਮੈਂਟਾਂ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਰੂਪ (ਪ੍ਰਗਟ) ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲਗਾਵ ਤੱਕ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਲਗਾਵ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਪਿਛੋਕੜ ਸਾਨੂੰ ’ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ’ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ’ (12.2), ਕਈ ਲਗਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਸੇਧਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰੂਪ (ਪ੍ਰਗਟ) ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੋਹ ਨਾਲ ਸਾਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਲਈ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵੱਲ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਡੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।