183. ਅਭਿਆਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ

 

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਮੈਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿਓ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹੋਗੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ’’(12.8)।

ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਗਤਾ ਨੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪਛਾਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਬਚਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖਣਾ, ਜਿਹੜਾ ਆਮ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਭਿਆਸ ਯੋਗ (ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਯੋਗ) ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ’’ (12.9)।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਭਿਆਸ (ਅਭਿਆਸ) ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ (ਵੈਰਾਗਿਆਮ) (6.35) ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਨਿਯਮਤ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ (6.23) (6.26)। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਯੋਗ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (6.36)।

ਜਦੋਂ ਕਿ ਚਮਤਕਾਰ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਚਾਨਕ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵੀ ਇਹੀ ਹਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬਦਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ। ਇਹ ਹਰ ਪਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜੋ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਹ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਉਹ ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਮੋਹ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ - ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ। ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਅੱਜ ਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਸੁਧਾਰ ਹੈ।

ਇਹ ਮਾਰਗ ਕੁਝ ਬਾਹਰੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਦਮ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਦੇਵੇਗਾ (2.40); ਉਹ ਇਸ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੇਗਾ- ‘ਯੋਗ ਕਸ਼ੇਮਮ ਵਹਮਯਮ’ (9.22)।