184. ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪੁਨਰਮਿਲਾਪ

 

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਭਿਆਸ ਯੋਗਾ (ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਯੋਗ) ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘‘ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਗਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰੋ। ਮੇਰੀ ਖ਼ਾਤਰ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਕੇ ਵੀ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਅਨੰਦ (ਸਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਵਜੋਂ ਜੋੜੀ ਰੱਖੋ, ਜੁੜੇ ਰਹੋ, ਆਤਮ (ਆਤਮਾ-ਵਾਨ) ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ’’ (12.10 ਅਤੇ 12.11)।

ਹਰ ਕਰਮ (ਕਰਮ) ਦਾ ਇੱਕ ਕਰਤਾ (ਕਰਤਾ) ਅਤੇ ਕਰਮ-ਫਲ (ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਾਰਗ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ’ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਰਨਾ’ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਰਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਮਾਰਗ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਤਿਆਗ ਹੈ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਅਭਿਆਸ (ਅਭਿਆਸ) ਨਾਲੋਂ ਗਿਆਨ (ਜਾਗਰੂਕਤਾ) ਵਧੀਆ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਧਿਆਨ ਹੈ; ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਤਿਆਗ ਧਿਆਨ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੁਰੰਤ ਅਜਿਹੇ ਤਿਆਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ’’ (12.12)।

ਗਿਆਨ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਾਈ ਗਈ ਬੁੱਧੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕੋਈ ਆਮ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਆਸਾਨ ਵਿਕਲਪ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਨਾ (2.47) ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਪਦੇ ਹਾਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ (ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਾਂ ਮਹਾਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ) ਤੁਰੰਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਸਫਲ ਜਾਂ ਅਸਫ਼ਲ ਹਾਂ; ਸਾਡੇ ਬਾਹਰੀ ਹਾਲਾਤ ਕਿੰਨੇ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਹਨ। ‘ਮਨਹ-ਸ਼ਾਂਤੀ’ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਇਹ ਮਾਪਦੰਡ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।