185. ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣ

 

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਉਹ ਭਗਤ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਦੋਸਤਾਨਾ ਅਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਰ-ਮਮਾ (ਸੰ-1) ਅਤੇ ਨਿਰ-ਅਹੰਕਾਰ (ਸੰ-ਮੈਂ-ਕਰਤਾ ਹਾਂ) ਹਨ, ਜੋ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹਨ। ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ (ਸਮਾ-ਦੁਖ-ਸੁਖ) ਅਤੇ ਮੁਆਫੀ ਦੇਣ ਵਿਚ (ਕਸ਼ਮੀ)। ਜੋ ਸਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰ ਯੋਗੀ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ’’ (12.13 ਅਤੇ 12.14)।

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਦਵੇਸ਼ (ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਿਆ (ਪਿਆਰੀ) ਨਹੀਂ ਹੈ (9.29)। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸਾਡੇ ਕਟੋਰੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

‘ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾ ਕਰਨਾ’ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਮ (ਕਰਮ) ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ (5.3)। ਜਦੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਸਾਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਸੁਝਾਉਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਗੁਆ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਇੱਕ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਕੈਂਸਰ ਟਿਊਮਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਦਰਦ ਹੋਵੇਗਾ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਡੇ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ‘ਮੁਆਫ਼ੀ’ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਤਵ (ਸਮਾਨਤਾ) ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਹਿੰਮਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਮਤਵਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਉਹੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਗੁਣ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫ਼ਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਨਿਰ-ਮਾਮ ਅਤੇ ਨਿਰ-ਅਹੰਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ (2.71)। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੀਤਾ ਵਿਚ ‘ਸਦਾ ਸੰਤੋਖੀ ਰਹਿਣਾ’ ਇਕ ਹੋਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਗੇ। ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗੁਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਦੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।