186. ਜੀਓ ਅਤੇ ਜੀਣ ਦਿਓ

 

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਅਨੰਦ, ਈਰਖਾ, ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ; ਜੋ ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸ਼ੁੱਧ, ਕੁਸ਼ਲ, ਹਾਲਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਰਪੱਖ, ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰਥ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ - ਉਹ (ਭਗਤ) ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ’’ (12.15 ਅਤੇ 12.16)। ’ਚੰਗਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕਰਨਾ’ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁਖ (ਦੁਖ-ਸੁਖ) ਦੀਆਂ ਧਰੁਵੀਆਂ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਗਿਆਨ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੰਨ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਾਂ ਆਲੋਚਨਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਸਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ (ਧਰੁਵੀਤਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਨਿਤਿਆ (ਅਸਥਾਈ) ਹਨ (2.14)। ਇਹ ਧਰੁਵੀਆਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਅੰਦੋਲਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾ ਵਿਚੋਂ ਸਾਨੂੰ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਅੰਦੋਲਨ ‘ਬੱਕ ਪਾਸ ਕਰਨ’ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਤੋ ਸੀਨੀਅਰ ਤੋਂ ਅੰਦੋਲਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੰਮਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਜੂਨੀਅਰ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਨਾ ਤਾਂ ਅੰਦੋਲਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਾਹੀ ਕਿਸੇ  ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਕੰਮ ਹੈ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇੱਛਾਵਾਂ ਜਾਂ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ (2.70) ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ’ਯੱਗ’ ਦੀ ਇੱਕ ਅਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਿਰਿਆ (ਨਿਵਾਰਥ ਕਰਮ) ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗੈਰ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਹਮਦਰਦੀ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕਰੀਏ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਬੇੜੀ ਦੇ ਦੋ ਚੱਪੂ ਹਨ।